Môi trường dữ liệu chung (Common Data Environment – CDE) giúp các bên tham gia dự án hạ tầng quản lý và trao đổi thông tin theo một quy trình thống nhất. Nhờ đó, người sử dụng có thể xác định đâu là thông tin đang được phát triển, đâu là phiên bản đã sẵn sàng để phối hợp và đâu là tài liệu được phép sử dụng cho một mục đích cụ thể.
Trong thiết kế hạ tầng, một bản vẽ có thể hoàn toàn đúng về mặt kỹ thuật nhưng vẫn gây ra vấn đề nếu người nhận đang sử dụng phiên bản chưa được phê duyệt hoặc đã được thay thế. Khi nhiều bộ môn cùng tham gia, sự nhầm lẫn ấy có thể ảnh hưởng đến cả một chuỗi quyết định thiết kế.
Đó là lý do quản lý thông tin ngày càng quan trọng trong môi trường BIM và triển khai kỹ thuật số. Giá trị của CDE nằm ở việc giúp thông tin đi đến đúng người, với trạng thái sử dụng và trách nhiệm được xác định rõ ràng.
Khi bản vẽ đúng nhưng thông tin được sử dụng lại sai
Hãy hình dung một tình huống trong dự án hạ tầng: nhóm thiết kế đã cập nhật bản vẽ thoát nước, nhưng một nhóm phối hợp khác vẫn đang tham chiếu phiên bản trước đó. Mỗi nhóm đều có thể làm việc cẩn thận và tuân thủ quy trình chuyên môn của mình. Tuy nhiên, kết quả phối hợp vẫn có nguy cơ sai lệch vì thông tin được chuyển giao chưa đồng bộ.
Đây là một ví dụ giả định, nhưng nó cho thấy một vấn đề đáng chú ý: chất lượng của thông tin không chỉ phụ thuộc vào nội dung kỹ thuật, mà còn phụ thuộc vào cách thông tin được quản lý và sử dụng.
Trong một dự án, dữ liệu khảo sát, mô hình thiết kế, bản vẽ, tính toán, nhận xét rà soát và các lần phê duyệt có thể được lưu ở nhiều nơi. Khi thông tin phân tán giữa email, máy tính cá nhân và các hệ thống lưu trữ, người sử dụng phải mất thêm công sức để xác định tài liệu nào thực sự phù hợp với công việc hiện tại.
Trước khi sử dụng một bộ thông tin, nhóm dự án cần trả lời được những câu hỏi cơ bản:
- Đúng phiên bản chưa? Đây có phải phiên bản áp dụng cho công việc hiện tại?
- Đúng mục đích chưa? Thông tin đã đủ điều kiện để phối hợp, rà soát hay phát hành chưa?
- Đúng thẩm quyền chưa? Ai chịu trách nhiệm kiểm tra và phê duyệt?
- Có thể truy vết không? Khi cần, có xác định được thông tin đã thay đổi và được chấp thuận như thế nào?
Nếu những câu hỏi này không có câu trả lời rõ ràng, việc tập trung tất cả file vào một nơi vẫn chưa giải quyết được vấn đề cốt lõi.
CDE là gì và khác gì với một thư mục lưu trữ trên đám mây?
CDE là môi trường dữ liệu chung được các bên thống nhất sử dụng để thu thập, quản lý và trao đổi thông tin dự án thông qua những quy trình có kiểm soát.
Theo các nguyên tắc của ISO 19650-1:2018, quản lý thông tin bao gồm việc tổ chức, trao đổi, ghi nhận và kiểm soát phiên bản trong suốt vòng đời tài sản xây dựng. ISO 19650-2:2018 đi sâu vào quy trình quản lý thông tin trong giai đoạn triển khai dự án.
Điểm khác biệt giữa CDE và một thư mục dùng chung nằm ở cách thông tin được kiểm soát.
Với thư mục lưu trữ thông thường, người dùng có thể tải lên, tìm kiếm và chia sẻ tài liệu. Còn trong quy trình CDE, các bên cần thống nhất thêm những vấn đề quan trọng: ai được tạo và chỉnh sửa thông tin, ai chịu trách nhiệm rà soát, điều kiện nào cho phép chia sẻ và phiên bản nào đã được phê duyệt cho mục đích sử dụng xác định.
Vì vậy, CDE không nhất thiết đồng nghĩa với một phần mềm duy nhất. Công nghệ là phương tiện hỗ trợ; các yêu cầu thông tin, trách nhiệm và quy trình quản lý mới là nền tảng để môi trường dữ liệu chung vận hành hiệu quả.
Bốn trạng thái thông tin giúp dự án phối hợp rõ ràng hơn
Một nguyên tắc quan trọng trong quy trình CDE theo ISO 19650 là phân biệt trạng thái của thông tin. Nhờ đó, người sử dụng hiểu được tài liệu đang ở giai đoạn nào và phù hợp với mục đích gì.
| Trạng thái | Ý nghĩa trong quy trình quản lý thông tin |
|---|---|
| Work in Progress (WIP) Đang phát triển |
Thông tin đang được nhóm phụ trách tạo lập, điều chỉnh và kiểm tra trước khi đưa ra phối hợp với các nhóm khác. |
| Shared Đã chia sẻ |
Thông tin đáp ứng điều kiện chia sẻ đã thống nhất và có thể được các bên liên quan sử dụng cho mục đích phối hợp hoặc tham chiếu được cho phép. |
| Published Đã phát hành |
Thông tin đã hoàn thành các bước chấp thuận cần thiết và được phép sử dụng theo mục đích phát hành đã xác định. |
| Archive Lưu trữ lịch sử |
Các bản ghi và thông tin cần thiết được lưu giữ để có thể truy lại quá trình trao đổi, thay đổi và phát hành. |

Chẳng hạn, một mô hình thiết kế thoát nước có thể đang được kỹ sư chỉnh sửa trong trạng thái Work in Progress. Sau khi hoàn thành các bước kiểm tra cần thiết, mô hình được chia sẻ để những nhóm liên quan phối hợp. Thông tin chỉ được phát hành cho mục đích sử dụng chính thức sau khi đáp ứng các yêu cầu chấp thuận tương ứng.
Điều này giúp tránh nhầm lẫn giữa một phiên bản đang được phát triển và một phiên bản đã được phép sử dụng. Việc có quyền truy cập vào một file không đồng nghĩa với việc file đó đã được phê duyệt cho mọi mục đích.
Bốn điểm kiểm soát giúp thông tin trở nên đáng tin cậy
Phân biệt trạng thái là bước đầu tiên. Để CDE thực sự hỗ trợ công việc kỹ thuật, các nhóm dự án còn cần kiểm soát cách thông tin được cập nhật, rà soát và chuyển giao.
1. Kiểm soát phiên bản và lần sửa đổi
Phiên bản mới nhất chưa chắc là phiên bản phù hợp để sử dụng ngay.
Một mô hình vừa được cập nhật có thể chứa các thay đổi đang chờ kiểm tra. Trong khi đó, một bộ bản vẽ đã phát hành trước đó vẫn có thể là tài liệu áp dụng cho một công việc cụ thể, cho đến khi phiên bản thay thế được chấp thuận.
Vì thế, người sử dụng cần nhận biết cả lịch sử phiên bản, lần sửa đổi (revision), trạng thái thông tin và mục đích được phép sử dụng.
2. Xác định rõ vai trò và quyền quyết định
Người tạo ra thông tin, người kiểm tra chuyên môn, người phê duyệt và người phát hành có những trách nhiệm khác nhau.
Trong môi trường có nhiều bộ môn hoặc tổ chức cùng tham gia, việc phân định trách nhiệm giúp mỗi bước chuyển giao có người phụ trách rõ ràng. Quyền được xem tài liệu không mặc nhiên đồng nghĩa với quyền chỉnh sửa hoặc phê duyệt tài liệu đó.
3. Kiểm tra và phê duyệt trước khi phát hành
Thông tin cần được chuyển sang trạng thái tiếp theo dựa trên một quyết định đã được xác định trong quy trình.
Một quy trình rà soát có cấu trúc giúp làm rõ nội dung cần kiểm tra, người chịu trách nhiệm, nhận xét cần xử lý và điều kiện để tài liệu được chấp thuận. Điều này đặc biệt quan trọng khi một bộ hồ sơ thiết kế phụ thuộc vào kết quả phối hợp của nhiều nhóm.
4. Lưu lại lịch sử để có thể truy vết
Khi cần kiểm tra một quyết định kỹ thuật, nhóm dự án nên có khả năng xác định phiên bản đã được gửi, người tham gia rà soát, những thay đổi đã thực hiện và thời điểm thông tin được phê duyệt.
Khả năng truy vết giúp quá trình xem xét lại quyết định có căn cứ rõ ràng hơn, thay vì phụ thuộc vào trí nhớ cá nhân hoặc những chuỗi email rời rạc.
Đó là điểm mà một hệ thống quản lý thông tin tốt tạo ra khác biệt: người nhận hiểu được vì sao thông tin trước mắt là thông tin phù hợp để sử dụng.
Vì sao quản lý thông tin đặc biệt quan trọng với dự án hạ tầng?
Trong thiết kế hạ tầng, các nguồn dữ liệu thường có quan hệ chặt chẽ với nhau. Dữ liệu khảo sát ảnh hưởng đến mô hình địa hình. Cao độ thiết kế liên quan đến san nền và thoát nước. Thông tin về hạ tầng ngầm có thể tác động đến phương án bố trí tuyến, điểm giao cắt và hồ sơ của nhiều bộ môn.
Một dự án có thể cần phối hợp đồng thời:
- Dữ liệu khảo sát và mô hình địa hình hiện trạng.
- Mô hình tuyến đường, hành lang tuyến và cao độ thiết kế.
- Hệ thống thoát nước và mạng lưới hạ tầng kỹ thuật ngầm.
- Bản vẽ, tính toán và dữ liệu tham chiếu giữa các bộ môn.
- Nhận xét rà soát, thay đổi thiết kế và các lần phát hành hồ sơ.
Hãy lấy một ví dụ giả định: vị trí của một tuyến hạ tầng ngầm được cập nhật. Thay đổi này có thể yêu cầu nhóm thoát nước kiểm tra lại các điểm giao cắt, nhóm thiết kế đường xem xét cao độ liên quan và nhóm hồ sơ rà soát các bản vẽ cần điều chỉnh.
Nếu chỉ cập nhật một mô hình mà không kiểm soát việc thông báo, chia sẻ và xác nhận các thông tin liên quan, những nhóm còn lại có thể tiếp tục làm việc dựa trên dữ liệu cũ.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng không dừng lại ở việc mọi người có mở được cùng một mô hình hay không. Điều cần biết là dữ liệu tham chiếu có còn phù hợp, thay đổi đã được các bên liên quan xem xét và thông tin đã sẵn sàng cho bước triển khai tiếp theo hay chưa.
Đây là lý do CDE có ý nghĩa đối với cả người trực tiếp thiết kế lẫn người quản lý dự án. Khi thông tin được kiểm soát tốt, quá trình phối hợp có cơ sở rõ ràng hơn để đưa ra và kiểm tra các quyết định kỹ thuật.
Autodesk Forma Data Management hỗ trợ quy trình CDE như thế nào?
Trong hệ sinh thái Autodesk, Autodesk Forma Data Management, trước đây được biết đến với tên Autodesk Docs, là một môi trường quản lý dữ liệu trên nền tảng đám mây dành cho các hoạt động thiết kế, xây dựng và quản lý tài sản.
Nền tảng cung cấp những chức năng hỗ trợ việc tổ chức và kiểm soát thông tin, bao gồm quản lý file và phiên bản, phân quyền truy cập, các quy tắc đặt tên và thuộc tính thông tin, cùng những công cụ phục vụ quá trình rà soát.
Nhờ đó, các bên tham gia dự án có thể thực hiện những bước trao đổi thông tin theo quy trình đã thống nhất và lưu lại các bản ghi cần thiết để theo dõi quá trình xử lý.
Tuy nhiên, trước khi cấu hình phần mềm, dự án vẫn phải xác định rõ những yêu cầu quan trọng: thông tin nào cần được cung cấp, ai chịu trách nhiệm tạo lập, ai được phê duyệt, điều kiện phát hành là gì và hồ sơ nào cần lưu giữ.
Phần mềm hỗ trợ thực hiện quy trình. Chính các yêu cầu quản lý thông tin và trách nhiệm được thống nhất mới quyết định cách quy trình đó vận hành.

Bắt đầu áp dụng CDE từ một luồng trao đổi thông tin cụ thể
Để cải thiện việc quản lý thông tin, doanh nghiệp không nhất thiết phải thay đổi toàn bộ hệ thống triển khai dự án ngay từ đầu.
Một cách tiếp cận thực tế là lựa chọn một hoạt động trao đổi thông tin đang diễn ra, chẳng hạn như phát hành bộ bản vẽ phối hợp hoặc gửi mô hình thiết kế để rà soát, rồi thiết lập những quy tắc kiểm soát rõ ràng.
Có thể bắt đầu với sáu bước:
- Chọn một luồng trao đổi: Xác định bộ hồ sơ hoặc mô hình sẽ được dùng để thử nghiệm quy trình quản lý thông tin.
- Làm rõ yêu cầu: Thống nhất nội dung cần cung cấp, người nhận và mục đích sử dụng.
- Phân công trách nhiệm: Xác định người tạo lập, kiểm tra, rà soát, phê duyệt và phát hành.
- Thống nhất quy tắc thông tin: Quy định cách đặt tên, quản lý phiên bản, trạng thái và các thuộc tính mô tả cần thiết.
- Thực hiện quy trình có kiểm soát: Ghi nhận các lần gửi, nhận xét, điều chỉnh, phê duyệt và phát hành thông tin.
- Đánh giá và cải tiến: Kiểm tra liệu người nhận có xác định được đúng phiên bản, hiểu được mục đích sử dụng và truy lại được lịch sử quyết định hay không.
Việc thử nghiệm trên một luồng trao đổi cụ thể giúp nhóm dự án nhận ra những điểm chưa rõ trong cách phối hợp. Từ đó, quy trình có thể được hoàn thiện trước khi mở rộng sang các bộ hồ sơ hoặc hoạt động khác.
Điều đáng quan tâm không phải là có bao nhiêu tính năng phần mềm được sử dụng, mà là những người tham gia có thể thực hiện nhất quán các quy tắc quản lý thông tin đã thống nhất hay không.
Thông tin đáng tin cậy là một phần của chất lượng thiết kế
Chất lượng của một hồ sơ kỹ thuật không dừng lại ở độ chính xác của bản vẽ hay mô hình. Khi hồ sơ được chuyển đến người tiếp theo, họ cần biết đó có phải phiên bản áp dụng cho công việc của mình, thông tin đã được kiểm tra đến đâu và ai chịu trách nhiệm về lần phát hành ấy.
Đó là giá trị sâu xa của môi trường dữ liệu chung: tạo điều kiện để kiến thức kỹ thuật được trao đổi trong một quy trình có trách nhiệm, minh bạch và có thể kiểm chứng.
Những nguyên tắc của ISO 19650 vì vậy đáng được tìm hiểu song hành với việc phát triển năng lực BIM, thiết kế và phối hợp đa bộ môn. Khi đội ngũ hiểu rõ cách thông tin được tạo ra, kiểm soát và chuyển giao, họ cũng có thêm cơ sở để phối hợp và ra quyết định một cách chuyên nghiệp.
Tại AXANH, hoạt động học tập về ISO 19650 cùng chuyên gia Thiện Lý từ Autodesk là một phần trong hành trình tiếp tục phát triển kiến thức về quản lý thông tin và triển khai kỹ thuật số. Đây cũng là nền tảng để đội ngũ mở rộng góc nhìn từ công việc thiết kế riêng lẻ sang cách tổ chức thông tin phục vụ hoạt động phối hợp chung.
Bởi một bản vẽ có chất lượng cần được tạo ra cẩn thận. Và để giá trị của bản vẽ ấy được phát huy, người tiếp nhận cũng cần có đủ thông tin để sử dụng nó đúng cách.
Tìm hiểu thêm về ISO 19650 cùng AXANH
Khám phá những nội dung được chia sẻ trong buổi học ISO 19650 của AXANH cùng chuyên gia Autodesk và ý nghĩa của quản lý thông tin trong môi trường BIM và thiết kế kỹ thuật số.

